Năm loại kính ngữ tiếng Nhật
Trong hướng dẫn 「敬語の指針」 năm 2007, Cục Văn hóa Nhật Bản chia kính ngữ thành năm loại. Công cụ ghi rõ mỗi chỗ sửa thuộc loại nào.
尊敬語
Tôn kính ngữ · sonkeigo
Đề cao người đối diện hoặc người được nhắc tới bằng cách diễn tả hành động của họ bằng động từ đặc biệt hoặc お〜になる.
部長がいらっしゃいます。
Trưởng phòng đang đến.
謙譲語Ⅰ
Khiêm nhường ngữ Ⅰ · kenjōgo I
Hạ thấp hành động của mình để đề cao người mà hành động đó hướng tới: 伺う, 申し上げる, お〜する.
明日、御社に伺います。
Ngày mai tôi xin phép đến thăm quý công ty.
謙譲語Ⅱ（丁重語）
Khiêm nhường ngữ Ⅱ · kenjōgo II / teichōgo
Nói về hành động của mình một cách trang trọng với người nghe, dù hành động đó có hướng tới ai hay không: 参る, 申す, いたす, おる.
週末は京都へ参ります。
Cuối tuần tôi đi Kyoto.
丁寧語
Thể lịch sự · teineigo
Cách nói lịch sự cơ bản: です, ます và ございます trang trọng hơn.
会議は三時からです。
Cuộc họp bắt đầu lúc ba giờ.
美化語
Mỹ hóa ngữ · bikago
Thêm お hoặc ご vào từ thông thường cho thanh nhã hơn, không nhằm đề cao ai.
お茶をどうぞ。
Mời anh/chị dùng trà.
Bảng động từ kính ngữ
Những động từ đổi hẳn sang từ khác khi dùng kính ngữ. Khi nói, chỉ cần thêm 〜ます vào sau.
| Thể thường | Nghĩa | Tôn kính ngữ 尊敬語 (hành động của người khác) | Khiêm nhường ngữ 謙譲語 (hành động của mình) |
|---|---|---|---|
| いるiru | ở, có (người) | いらっしゃる、おいでになる | おるⅡ |
| 行くiku | đi | いらっしゃる、おいでになる | 伺うⅠ、参るⅡ |
| 来るkuru | đến | いらっしゃる、お越しになる、お見えになる | 参るⅡ |
| 言うiu | nói | おっしゃる | 申し上げるⅠ、申すⅡ |
| するsuru | làm | なさる | いたすⅡ |
| 見るmiru | xem, nhìn | ご覧になる | 拝見するⅠ |
| 見せるmiseru | cho xem | お見せになる | お目にかけるⅠ、ご覧に入れるⅠ |
| 食べる・飲むtaberu / nomu | ăn / uống | 召し上がる | いただく |
| 知っているshitte iru | biết | ご存じだ | 存じ上げているⅠ、存じているⅡ |
| 思うomou | nghĩ | お思いになる | 存じるⅡ |
| 会うau | gặp | お会いになる | お目にかかるⅠ |
| 聞くkiku | hỏi / nghe | お聞きになる | 伺うⅠ、拝聴するⅠ |
| 訪ねるtazuneru | thăm | いらっしゃる、お訪ねになる | 伺うⅠ |
| あげるageru | cho (người khác) | — | 差し上げるⅠ |
| くれるkureru | cho (mình) | くださる | — |
| もらうmorau | nhận | お受け取りになる | いただくⅠ、頂戴するⅠ |
| 読むyomu | đọc | お読みになる | 拝読するⅠ |
| 借りるkariru | mượn | お借りになる | 拝借するⅠ、お借りするⅠ |
| 待つmatsu | chờ | お待ちになる | お待ちするⅠ |
| 着るkiru | mặc | お召しになる | — |
| 寝るneru | ngủ | お休みになる | — |
| 座るsuwaru | ngồi | おかけになる | — |
| あるaru | có (đồ vật) | Thể lịch sự: ござる | — |
Ⅰ = 謙譲語Ⅰ (đề cao người mà hành động của mình hướng tới), Ⅱ = 謙譲語Ⅱ / 丁重語 (lịch sự với người nghe), theo cách phân loại của 「敬語の指針」.
Những lỗi kính ngữ thường gặp mà công cụ phát hiện
Kính ngữ kép (二重敬語)
部長がおっしゃられました。
部長がおっしゃいました。
おっしゃる đã là tôn kính ngữ. Thêm 〜られる là chồng thêm một lớp tôn kính nữa.
Dùng khiêm nhường ngữ cho hành động của người khác
お客様が参られました。
お客様がいらっしゃいました。
参る là khiêm nhường ngữ: chỉ dùng cho bản thân hoặc phía mình, không dùng cho khách hàng hay cấp trên.
Dùng thể khiêm nhường khi nhờ người khác
こちらでお待ちしてください。
こちらでお待ちください。
お〜する là khiêm nhường ngữ. Khi nhờ người khác làm gì, hãy dùng thể tôn kính お〜ください.
Đề cao cấp trên của mình trước người ngoài
（với khách hàng）田中部長はいらっしゃいません。
（với khách hàng）部長の田中はおりません。
Khi nói với người ngoài công ty, cấp trên của bạn thuộc “phía mình”: bỏ chức danh sau tên và dùng khiêm nhường ngữ.
“Kính ngữ làm thêm” (バイト敬語)
ご注文は以上でよろしかったでしょうか。
ご注文は以上でよろしいでしょうか。
Dùng quá khứ よろしかった để hỏi về việc hiện tại là thói quen của nhân viên bán hàng, thường bị coi là sai.
Công cụ hoạt động thế nào
- Bạn chọn người nghe và hình thức. Kính ngữ phụ thuộc vào điều đó: cùng một động từ sẽ thành tôn kính ngữ khi nói về hành động của khách hàng, và thành khiêm nhường ngữ khi nói về hành động của bạn.
- Mô hình AI viết lại câu theo quy tắc của hướng dẫn chính thức 「敬語の指針」 (Cục Văn hóa Nhật Bản, 2007) và ghi loại kính ngữ cho từng chỗ sửa.
- Sau đó các quy tắc cố định kiểm tra kết quả để tìm lỗi đã biết: kính ngữ kép, dùng khiêm nhường ngữ cho người khác, バイト敬語 và ら抜き言葉. Mọi lỗi tìm thấy đều hiện thành cảnh báo, không bao giờ bị ẩn.
- Trước mỗi lần phát hành, công cụ được kiểm thử với bộ câu ví dụ bao quát mọi tổ hợp người nghe, hình thức và mức lịch sự.
Kính ngữ còn phụ thuộc vào những điều công cụ không thấy được, như mối quan hệ giữa bạn và người nghe hay thói quen riêng của công ty. Công cụ không tự thêm câu chào mở đầu hay kết thúc mà bạn không viết; với email công việc đầy đủ, có thể bạn vẫn cần お世話になっております và よろしくお願いいたします.
Câu hỏi thường gặp
Kính ngữ tiếng Nhật là gì?
Kính ngữ (敬語) là hệ thống cách nói tôn trọng trong tiếng Nhật. Bạn đề cao người khác bằng tôn kính ngữ (尊敬語), hạ thấp hành động của mình bằng khiêm nhường ngữ (謙譲語), và giữ cả câu lịch sự bằng です, ます (丁寧語).
Tôn kính ngữ và khiêm nhường ngữ khác nhau thế nào?
Phụ thuộc vào ai là người làm hành động. Dùng tôn kính ngữ cho hành động của người bạn kính trọng: 部長がいらっしゃる. Dùng khiêm nhường ngữ cho hành động của mình hoặc phía mình: 私が伺う. Dùng lẫn hai loại này là lỗi kính ngữ phổ biến nhất.
Chỉ dùng です・ます có đủ không, hay phải dùng kính ngữ?
Với đồng nghiệp, giáo viên trong bối cảnh thân mật và người mới gặp, です・ます (thể lịch sự) là đủ. Với khách hàng, lãnh đạo cấp cao và email trang trọng, cần dùng kính ngữ công sở. Chọn “Thể lịch sự” hoặc “Kính ngữ công sở” trong công cụ để có bản tương ứng.
Có thể nhập tiếng Việt không?
Không. Công cụ chuyển câu tiếng Nhật thông thường sang kính ngữ, không dịch. Hãy viết điều bạn muốn nói bằng tiếng Nhật đơn giản trước (sai cũng không sao), công cụ sẽ sửa cả ngữ pháp lẫn mức lịch sự.
Vì sao kết quả thay đổi theo người nghe?
Kính ngữ mang tính tương đối. Khi nói với cấp trên, bạn dùng tôn kính ngữ cho cấp trên. Nhưng khi nói với khách hàng, cấp trên trở thành “phía mình”, nên phải dùng khiêm nhường ngữ: 部長の田中が申しておりました.
Công cụ có miễn phí không?
Có. Không cần tài khoản, bạn có 3 lượt chuyển miễn phí mỗi ngày; khi đăng nhập là 5 lượt. Thành viên VIP của Tiếng Nhật Điểm 10 được dùng không giới hạn.
Có thể tin dùng cho email quan trọng không?
Công cụ được xây dựng để chính xác và cho thấy rõ đã sửa gì, vì sao, nhưng kính ngữ phụ thuộc vào bối cảnh mà nó không thấy được. Với tin nhắn quan trọng, hãy đọc giải thích của từng chỗ sửa và điều chỉnh nếu tình huống của bạn khác.
Nguồn tham khảo
Kiểm tra lần cuối: